Zapalenie ucha środkowego

Zapalenia ucha środkowego są stosunkowo częstą chorobą, która ze względu na sąsiedztwo tytułowej struktury z jamą czaszki i wynikające z tego możliwe powikłania oraz dokuczliwe objawy nie może być lekceważona. Dodatkowo należy wspomnieć, że pomimo tego, iż większość zapaleń ucha ma charakter bakteryjny, to często zakażenie wirusowe (w tym grypa) może być wstępem do wtórnego zapalenia ucha środkowego. Główny podział zapaleń ucha środkowego polega na rozdziale na ostre i przewlekłe.

Ostre zapalenie ucha środkowego

Do ostrego zapalenia ucha środkowego dochodzi najczęściej drogą „wstępującą” przez trąbkę słuchową. Jest to przewód łączący gardło z uchem środkowym, mający na celu wyrównywanie ciśnienia. W przypadku infekcji toczącej się w gardle, może się ona przedostać do ucha. Możliwe są także zakażenia typu zewnątrzpochodnego, czyli wnikające przez uszkodzoną błonę bębenkową oraz krwiopochodne, jednakże są one zdecydowanie rzadsze.

W zdecydowanej większości, zapalenie ucha środkowego ma etiologię bakteryjną. Oto najczęstsze patogeny:

• paciorkowce - dorośli, dwoinki zapalenia płuc – dzieci,
• Haemophilus influenzae,
• gronkowce,
• pałeczki E. Coli.

Jak już to zostało wspomniane bardzo często infekcja wirusowa, toruje drogę infekcji bakteryjnej.

Zapalenie ucha środkowego - objawy

• pulsujący, silny ból ucha i okolicy,
• bolesność wyrostka sutkowatego znajdującego się za uchem,
• wysoka gorączka, występująca zwłaszcza u dzieci, sięgająca 40st. C,
• dreszcze,
• u dzieci niekiedy objawy podrażnienia opon mózgowo-rdzeniowych takie jak np. sztywność karku,
• szum w chorym uchu, często zgodny z tętnem chorego,
• niedosłuch,
• w przypadku grypowego zapalenia ucha środkowego, mogą wystąpić krwotoczne pęcherzyki zajmujące błonę bębenkową oraz skórę przewodu słuchowego zewnętrznego.

Fazy zapalenia ucha środkowego

W zależności od czasu trwania choroby jej obraz się zmienia (wpływ na to ma także ewentualne włączenie leczenia i jego działanie).

• Faza przekrwienno-nieżytowa, w której w badaniu otoskopowym (przy pomocy wziernika lekarz uwidacznia błonę bębenkową) widoczna jest zaczerwieniona, przekrwiona błona bębenkowa.
• Faza wysiękowa – w wyniku gromadzenia się płynu w uchu środkowym w badaniu otoskopowym można zauważyć uwypuklenie się błony bębenkowej w kierunku zewnętrznym, czyli w kierunku ucha zewnętrznego.
• Faza ropna – płyn wysiękowy zostaje zamieniony na treść ropną. W tej fazie najczęściej dochodzi to perforacji błony bębenkowej (jej pęknięcia), przez którą wydostaje się nagromadzony płyn, o ile oczywiście wcześniej nie zostanie dokonany zabieg medyczny – paracenteza polegający na kontrolowanym nacięciu błony bębenkowej, w celu ewakuacji nagromadzonej treści. W obu przypadkach – samoistnej perforacji i paracentezy - pacjent odczuwa wyraźna ulgę, związaną ze znacznym ustąpieniem objawów.
• Faza gojenia się/ faza powikłań.

Jak leczyć zapalenie ucha środkowego?

Oprócz wspomnianej paracentezy, będącej niezwykle ważnym zabiegiem w leczeniu i zapobieganiu powikłań zapalenia ucha środkowego stosuje się:

• antybiotykoterapię, najczęściej przy pomocy amoksycyliny,
• krople do nosa i leki obkurczające błonę śluzową w celu zapewnienia drożności trąbki słuchowej,
• leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe.

Przewlekłe zapalenie ucha środkowego

Przewlekłe zapalenie ucha środkowego jest chorobą której sprzyjają zaburzenia jak:

• zmniejszona wydolność immunologiczna błony śluzowej,
• oporność szczepów bakteryjnych,
• indywidualne warunki budowy ucha środkowego,
• choroby ogólne, takie jak : cukrzyca, alergia, zaburzenia immunologiczne.

Często jest konsekwencją ostrego zapalenia ucha – stan zejściowy po wysiękowym zapaleniu ucha środkowego. Do głównych objawów, a zarazem kryteriów rozpoznania należą:

• wyciek z ucha, przewlekły lub okresowy, treścią śluzową, ropną, śluzowo-ropną,
• niedosłuch (typu przewodzeniowego).

Charakterystyczny jest brak bólu oraz dobry stan ogólny. Jeżeli dolegliwości te występują to oznacza to, że mamy do czynienia z zaostrzenim, bądź inną przyczyną. Jeżeli występuje wyciek z ucha, to oczywiście musi to być jednoznaczne z perforacja błony bębenkowej. W przypadku przewlekłego zapalenia ucha środkowego wyróżniamy dwa rodzaje perforacji:

• centralną, zwaną także bezpieczną, gdyż stan zapalny dotyczy w ów czas tylko błony śluzowej,
• brzeżną, zwana także niebezpieczną, w której stan zapalny dotyczy błony śluzowej i kości, co wiąże się z komplikacjami.

Jak leczyć przewlekłe zapalenie ucha?

Leczenie przewlekłego zapalenia ucha środkowego jest z reguły procesem bardziej skomplikowanym i wymagającym interwencji operacyjnej, mającej na celu:

• usunięcie ogniska stanu zapalnego,
• rekonstrukcję zmienionych przez długotrwały stan zapalny struktur ucha środkowego.

Z preparatów farmakologicznych stosowane są:

• antybiotyki podawane doustnie,
• antybiotyki w postaci kropli,
• krople „osuszające”, np. z kwasem bornym.

Bibliografia

Durko M., Godycki-Ćwirko M., Kosiek K., Latkowski B. Choroby uszu, nosa, jamy ustnej, gardła i krtani, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3705-0
Latkowski B. Otorynolaryngologia - kompendium, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3628-2
Gryczyńska D. Otorynolaryngologia dziecięca, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 83-7522-001-8
Janczewski G., Kosiek K., Latkowski B., Olszewski J. Algorytmy diagnostyki i postępowania w otorynolaryngologii, Termedia, Poznań 2010, ISBN 978-83-62138-41-8