Zapalenia spojówek

Zapalenia spojówek są jednymi z najczęstszych dolegliwości, jakie dotykają nasze oczy. Mogą one przebiegać jako izolowane zapalenie o różnej etiologii (infekcyjnej lub nieinfekcyjnej) lub jako składowa ogólnoustrojowej infekcji np. zapalenie spojówek towarzyszące wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych. Najbardziej typowym objawem zapalenia spojówek, jest tak zwany objaw czerwonego oka, który objawia się jego przekrwieniem. Należy jednak odróżniać przekrwienie spojówkowe, od przekrwienia rogówkowego.

Czym jest spojówka?

Spojówka jest błoną śluzową pokrywającą powierzchnię tylną powiek, przechodzącą u ich podstawy na gałkę oczną, którą okrywa, przechodząc w centralnej jej części w rogówkę. U podstaw powiek tworzy zachyłki. W spojówce rozsiane są gruczoły spojówkowe oraz śluzowe. Dzięki nim do minimum zostaje zmniejszone tarcie między powiekami, a rogówką. Dodatkowo pełni ona funkcje ochronną.

Objawy zapalenia spojówek

Najbardziej typowym objawem zapalenia spojówek, jest tak zwany objaw czerwonego oka, polegający na jego przekrwieniu. Należy jednak odróżniać przekrwienie spojówkowe, od przekrwienia rogówkowego. Pierwsze z nich wyróżnia się:

• blednięciem naczyń przy ucisku na spojówkę ( rogówkowe przekrwienie nie zanika),
• położeniem – leży bardziej obwodowo i zanika zbliżając się do rogówki,
• ruchomością – poszerzone naczynia poruszają się wraz z poruszaną spojówką (np. przy pociąganiu za dolna powiekę) w przeciwieństwie do naczyń w przekrwieniu rogówkowym.

Oprócz przekrwienia dla zapalenia spojówek, niezależnie od etiologii charakterystyczne są:

• świąd,
• uczucie pieczenia,
• uczucie „piasku pod powiekami”,
• światłowstręt,
• łzawienie,
• zwężenie szpary powiekowej.

Ostatnie trzy objawy są wspólnie nazywane triadą irytacyjną.

Wirusowe zapalenie spojówek

Wirusowe zapalenie spojówek jest schorzeniem mogącym występować samodzielnie lub jako komponenta szerszej infekcji wirusowej. Może towarzyszyć między innymi przeziębieniu czy grypie. W zależności od rodzaju wirusa (może być to np. wirus grypy), mogą dodatkowo pojawić się np. powiększone węzły chłonne w okolicy żuchwy. Do zakażenia wirusowego może dojść także poprzez kontakt z innymi osobami czy korzystania ze wspólnych ręczników lub kosmetyków do oczu.

Najczęściej wirusowe zapalenie spojówek ustępuje samoistnie i nie wymaga interwencji lekarskiej. Należy jednak pamiętać o szczególnej higienie, częstym myciu rąk, nie pocieraniu oczu itd.  w przeciwnym razie może ono „przejść” w bakteryjne zapalenie spojówek.

Bakteryjne zapalenie spojówek

Bakteryjne zapalenie spojówek charakteryzuje się wszystkimi wyżej wymienionymi objawami oraz dodatkowo wydzieliną ropną, która może sklejać powieki i rzęsy. Pojawiająca się wydzielina pozwala wręcz z całą pewnością stwierdzić, że tło zapalenia ma charakter bakteryjny (nigdy za taki stan nie jest odpowiedzialny wirus).

Wyróżniamy bakteryjne zapalenie spojówek o ostrym przebiegu - ma ono gwałtowny początek, trwa około dwóch tygodni i występuje głównie u dzieci. O przewlekłym charakterze mówimy natomiast, gdy objawy utrzymują się ponad cztery tygodnie. Charakteryzuje się ono także mniejszą ilością śluzowo-ropnej wydzieliny. Najczęstszą przyczyną zakażenia jest przeniesienie bakterii przez brudne ręce. Zdarzają się także sytuacje „przejścia” zakażenia z zainfekowanego nosa czy zatok przynosowych, a także nadkażenia już istniejącego wirusowego zapalenia spojówek.

Bakteryjne zapalenie spojówek zawsze wymaga konsultacji lekarskiej. Po postawionej diagnozie z reguły zostaną zalecone nam krople zawierające antybiotyk, działający na większość patogenów, będących potencjalną przyczyną choroby. Dodatkowo lekarz może zalecić stosowanie maści z antybiotykiem, którą stosuje się na noc i w ten sposób utrzymuje lecznicze stężenie leku w worku spojówkowym przez dłuższy czas.

Inne zapalenie spojówek

Pokrewnym zagadnieniem jest zapalenie spojówek wywoływane przez Neisseria gonorrhoeae (bakteria). Ten typ zapalenia nazywany jest rzeżączkowym. Występuje ono głównie u noworodków, dwa do czterech dni po urodzeniu i jest spowodowane przejściem zakażenia z dróg rodnych matki (w przypadku, gdy choruje na rzeżączkę).

Charakteryzuje się ono bardzo silnym obrzękiem powiek, który powoduje zaciskanie szpary powiekowej, intensywnym ropotokiem i bardzo gwałtownym początkiem. Obecnie ten typ zapalenia spojówek jest wyjątkowo rzadki, ze względu na powszechnie wykonywany zabieg Credego, zabezpieczający oczy noworodka przed infekcją. Polega on na zakropleniu oczu, zaraz po porodzie roztworem azotanu srebra zabijającym Neisseira gonorrhoeae.

Zapalenia nieinfekcyjne

Dodatkowo należy wspomnieć, że oprócz zapaleń o charakterze infekcyjnym, występują także zapalenia nieinfekcyjne:

• alergiczne zapalenie spojówek,
• proste, wywołane np. przez podrażnienie podczas patrzenia na łuk elektryczny przy spawaniu.

Infekcyjne zapalenia spojówek

Infekcyjne zapalenia spojówek są chorobami zakaźnymi, w związku z czym, wskazane jest stosowanie się do kilku zasad w przypadku zachorowania, by nie ulec wtórnemu nadkażeniu. Wskazane jest między innymi nieużywanie soczewek kontaktowych (można zrobić wyjątek, gdy używamy soczewek jednodniowych, chociaż i w tym przypadku oczy będą nam wdzięczne, gdy damy im odpocząć) oraz nieużywanie kosmetyków typu tusz do rzęs. Należy pamiętać o częstym myciu rąk i stosowaniu się do ogólnych zasad higienicznych. W przypadku światłowstrętu możemy sobie pomóc przy pomocy okularów przeciwsłonecznych.


Bibliografia

Misiuk-Hojło M. (red.), Anatomia i fizjologia narządu wzroku, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2010, ISBN 978-83-61257-17-2
Kański J.J. Diagnostyka kliniczna w okulistyce, Urban & Partner, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60290-84-2
Kański J.J. Okulistyka kliniczna, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-120-4
Kański J.J., Nischal K. Okulistyka. Objawy i różnicowanie, Urban & Partner, Wrocław 2000, ISBN 83-87944-60-2