Szczepionki przeciwgrypowe

Najlepszym i sprawdzonym sposobem na ustrzeżenie się przed grypą stanowi szczepienie. Szczepionka chroni nas przed zachorowaniem cały rok, lecz najlepsze zabezpieczenie uzyskują osoby szczepiące się regularnie w każdym sezonie. Niestety istnieją również przeciwwskazania do szczepień przeciwgrypowych.

Szczepionki na grypę

Szczepionka przeciwko grypie stanowi najkorzystniejszą formę zapobiegania chorobie. U osób zaszczepionych zwiększa się odporność organizmu, co znacznie obniża ryzyko zachorowań. Skuteczność tego zabiegu waha się w granicach 70-90 %. Ze względu jednak na częste mutacje wirusa grypy, a także możliwość występowania u zwierząt, nieustannie prowadzona jest jego kontrola na skalę globalną. Na podstawie licznych analiz corocznie zmienia się skład szczepionki, która dostosowywana jest do aktualnej formy wirusa.

Kiedy szczepić się przeciw grypie

Najkorzystniejszym okresem do zastosowania szczepionki ochronnej jest wrzesień, październik, a najpóźniej początek listopada – czyli początek kolejnego sezonu epidemicznego. Trzeba pamiętać o tym, że szczepionka działa w pełni skutecznie dopiero po 10-15 dniach. Toteż szczepienia wykonane w czasie trwania epidemii, w większości nie przynoszą pożądanego skutku. Ponadto trzeba pamiętać, że mogą być wykonane tylko wówczas, jeśli osoba jest zdrowa i nie miała kontaktu z chorym na grypę.

Szczepionki w Polsce

Obecnie najczęściej stosowane są szczepionki przeciw grypie typu split lub subunit. Są to wysoko oczyszczone i zawierające inaktywowane szczepy wirusów najczęściej występujących ostatnio typów. Ze  względu na dużą zmienność wirusa skład szczepionki ulega co roku zmianie. Od czasu grypy Hong Kong szczepionki są zawsze trójskładnikowe, ustalane na podstawie przewidywań, jaki typ wirusa może w danym sezonie wystąpić.

Komu szczepionki przeciwgrypowe

Szczepionki ochronne może przyjąć każda osoba chcąca zabezpieczyć się przed zachorowaniem. Szczepionka przeciw grypie dla dzieci mogą być od 6 miesiąca życia. Są jednak grupy ludzi dla których szczepienie jest polecane w sposób szczególny. Są to:

• osoby z przewlekłymi chorobami układu oddechowego (astma, przewlekłe zapalenie oskrzeli, mukowiscydoza, rozedma czy rozstrzenie oskrzeli),
• osoby z przewlekłymi chorobami układu krążenia,
• cukrzycy,
• osoby po 65. roku życia,
• dzieci i dorośli z zaburzeniami odporności,
• pacjenci leczeni immunosupresyjnie lub osoby zakażone wirusem HIV,
• dzieci i młodzież w wieku od 6 miesięcy do 18 lat przewlekle leczone kwasem acetylosalicylowym (dla uniknięcia zespołu Rey'a),
• dzieci od 6. do 23. miesiąca życia.

Ponadto szczególnie zaleca się również szczepienie osobom zawodowo narażonym na kontakt z wirusem grypy. Zaliczamy do nich:

• pracujących w służbie zdrowia: lekarzy, pielęgniarki, aptekarzy,
• pracowników służb publicznych; kierowców nauczycieli, przedszkolanki, kasjerów, ekspedientów, urzędników, dziennikarzy, rzemieślników świadczących usługi,
• osoby narażone na duże zmiany temperatury ze względu na wykonywany zawód (np. pracownicy budowlani, służby miejskie, wojsko, policja)
.

Przebieg szczepień ochronnych

• dzieci w wieku od 6. miesiąca życia do ukończenia 3. roku życia otrzymują specjalną szczepionkę dla dzieci zawierającą zmniejszoną dawkę antygenu (0,25 ml),
• zaleca się powtórne podanie szczepionki po 4-6 tygodniach, jeżeli dziecko w poprzednich sezonach nie otrzymywało szczepienia przeciwgrypowego,
• dzieci w wieku 4-6 lat otrzymują taką samą szczepionkę (0,5 ml) jak dorośli; w tym przedziale wiekowym również zaleca się powtórne podanie szczepionki, jeżeli dziecko nigdy wcześniej nie było szczepione przeciwko grypie,
• dorośli oraz dzieci powyżej 6 roku życia zawsze otrzymują tylko jedną dawkę szczepionki (0,5 ml).

Przeciwwskazania do szczepień

Choć zdarzają się niezwykle rzadko, zdecydowanie warto o nich pamiętać. Wśród najważniejszych przeciwwskazań znajdują się:

• uczulenie na białko jaja kurzego,
• nadwrażliwość na tiomersal,
• reakcje uczuleniowe po uprzednim podaniu szczepionki,
• szczepionka może zawierać resztkowe ilości gentamycyny, polimyksyny i neomycyny również nadwrażliwość na te antybiotyki jest przeciwwskazaniem do stosowania szczepionki,
• ostra choroba zakaźna przebiegająca z wysoką gorączką,
• przebyty zespół Guillain-Barré,
• nadwrażliwość na formaldehyd,
• wiek poniżej 6 miesięcy,
• zaostrzenie choroby przewlekłej.

Szczepienia - zagrożenie dla zdrowia

Mitem są ogromne ilości działań niepożądanych szczepionek. Według badań 96 osób na 100 dobrze je toleruje, choć u niektórych pacjentów rzeczywiście mogą wystąpić odczyny poszczepienne. Najpopularniejsze to obrzęk i zaczerwienienie w miejscu wstrzyknięcia lub szybko przemijające objawy grypopodobne. Do zdecydowanie rzadszych należą: wysypka, nerwobóle, parestezje, drgawki czy przejściowe trombocytopenie.

Szczepienia przeciw grypie a ciąża

Do dnia dzisiejszego nie ma doniesień o szkodliwym wpływie szczepionek przeciwgrypowych na płód. Prawdą jest jednak również fakt, że badań takich nie prowadzono. Wług stanowiska Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego szczepionkę należy podać wtedy, gdy istnieją do tego wskazania. Zawsze powinno się to jednak odbyć po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę

Czy szczepienia się opłacają? 
Badania przeprowadzone w wielu krajach wskazują, że bezpośrednie koszty grypy i straty spowodowane epidemią przewyższają dwu, a nawet czterokrotnie koszty szczepień ochronnych, prowadzonych na szeroka skalę. W USA straty spowodowane absencją w zakładach pracy sięgają rok rocznie około 3-5 miliardów dolarów.

Organizacja opieki zdrowotnej w praktyce lekarza pierwszego kontaktu i charakter jego pracy stwarzają doskonałe warunki do walki z grypą. Dysponowanie stałą listą pacjentów, posiadanie wiedzy na temat ich przeszłości chorobowej oraz aktualnego stanu zdrowia, aktywna, stała współpraca z pielęgniarką środowiskowo-rodzinną w identyfikacji pacjentów mogących odnieść korzyści ze szczepień przeciw grypie to elementy, które mogą być wykorzystane do walki z grypą i przyczynić się do poprawy stanu zdrowia populacji objętej opieką lekarza rodzinnego.


Bibliografia

Influenza vaccines: WHO position paper. WHO Weekly Epidemiological Record 2002; 77: 229-40
Prevention and control of influenza; recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR 2006, 55 (RR-10), 1-42
Mrożek-Budzyn D. Wakcynologia praktyczna, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2009, ISBN 978-83-7522-045-2
Brydak LB. Diagnostyka i profilaktyka grypy niezbędna w praktyce lekarza rodzinnego. Standardy Medyczne, 2001, 12 (2), 16-29
 
Szczepionka na grypę: ile dawek?