Co to jest grypa żołądkowa?

Większość populacji ludzkiej przeżyła zapewne, trwające kilka lub kilkanaście dni, wirusowe zakażenie przewodu pokarmowego, któremu towarzyszyły ostre wymioty lub biegunka. Z dużym prawdopodobieństwem można stwierdzić, że było to schorzenie potocznie nazywane “grypą żołądkową”. Ponieważ choroba ta ma znaczenie epidemiologiczne, warto znać choć podstawowe informacje, jakie się z nią wiążą.

Czym jest grypa żołądkowa?

Choroba, którą potocznie nazywamy grypą żołądkową, to tak naprawdę zakażenie przewodu pokarmowego o etiologii wirusowej. Choć choroba określana jest mianem „grypy”, ani morfologicznie, ani biochemicznie nie jest z nią związana. Nazwa powstała zaś ze względu na charakterystyczne spektrum podobieństw. Zalicza się do nich etiologię wirusową obydwu chorób, cykliczny okres zakażeń, wzrost ilości chorych w okresie jesienno- zimowo- wiosennym oraz bardzo podobną łatwość transmisji. Przypadki grypy żołądkowej mogą mieć także charakter epidemiczny. Na szczęście jednak, częściej są to lokalne (np. dom lub blok), lub występujące na oddziałach szpitalnych (wysokie ryzyko wsytępuje szczególnie na oddziałach dziecięcych i geriatrycznych) przypadki zakażeń.

Odrobina historii i statystyki

Na początku lat 70. pojawiła się choroba powodująca ostre stany zapalne przewodu pokarmowego, z towarzyszącym jej szerokim spektrum objawów żołądkowo-jelitowych. Choć jej przyczyny były nieznane, objawy i okres pojawiania się epidemii podobne były do grypy. W potocznym języku została więc nazwana grypą żołądkową. Jednak już w 1973 roku przyczyna została zidentyfikowana przez Australijkę - dr Ruth Bishop – lekarz szpitala The Royal Children’s Hospital in Melbourne. W kale chorego dziecka i bioptacie dwunastnicy, dzięki mikroskopii elektronowej, zauważyła ona nieznane dotąd wirusy, które nazwała określeniem duovirus. A to ze względu na fakt, że pochodziły one z dwunastnicy (duodenum) i miały podwójny kapsyd (tzw. płaszcz białkowy, wewnątrz którego znajduje się kwas nukleinowy wirusa).

Nazwę rotawirusy zasugerował pewien czas później Dr Thomas Henry Flewett. Ich nazwa to zlepek słów rota(z łac. Koło – od ich kształtu) oraz wirus. Każdego roku na świecie notuje się około 120 milionów przypadków zakażeń. W Europie, wśród dzieci jest to około 4 milionów przypadków. Śmiertelność z powodu choroby wśród osób dorosłych jest znikoma (około 4 %, z czego większość na skutek powikłań), niestety wśród dzieci jest znacznie gorzej. Notuje się bowiem od 600 do 650 tysięcy przypadków śmiertelnych.
W Polsce rocznie choruje około 200 tysięcy dzieci. Przypadków śmiertelnych jest około 100, z czego większość to niemowlęta.


Etiologia choroby

Ostre stany zapalne przewodu pokarmowego, z szerokim spektrum objawów żołądkowo-jelitowych, zwane grypą żołądkową, mają etiologię wirusową. Najczęściej wywoływane są przez rotawirusy. Rzadziej jednak mogą być to również norowirusy lub adenowirusy.

Do dziś odkryto 7 grup rotawirusów, z których tylko trzy (oznaczone symbolami A, B i C) są zakaźne dla ludzi. Podstawą budowy wirusa jest jego genom, składający się z 11 segmentów RNA, zamknięty w trzywarstwowej otoczce kapsydowej. Ze względu na rodzaj tej otoczki wirus ten określany jest bryłowym. Wirus odporny jest na zamrażanie oraz inkubację przez godzinę w temperaturze 56 °C. Zakaźność zmniejsza jednak alkohol etylowy i podchloryn sodu. Dzięki takim właściwościom, wśród ludzi krąży aż pięć szczepów wirusa, co znacznie utrudnia możliwości leczenia.

Objawy grypy żołądkowej

Pierwsze objawy choroby wyglądają bardzo niewinnie, stąd też tak trudno ją rozpoznać. Bardzo często mylone są także z zatruciem pokarmowym. Ile trwa grypa żołądkowa? Okres inkubacji choroby trwa około od 1 do 3 dni, natomiast właściwe objawy zakażenia zazwyczaj od 2-4 dni. W niektórych przypadkach może to być jednak nawet 9 dni. Wśród objawów jakie mogą się pojawić, znajdują się:

• gorączka – pojawia się zazwyczaj jako pierwsza w końcowej fazie inkubacji, w większości mylona jest z inną chorobą lub po prostu ignorowana,
• biegunka – ostra, przewlekła i wodnista, występuje nawet kilkanaście razy na dobę,
• bóle brzucha – towarzyszą biegunce,
• wymioty – mogą występować nawet kilkanaście razy dziennie,
• nudności,
• ogólne zmęczenie i złe samopoczucie,
• brak apetytu.

Powikłania grypy żołądkowej

Grypa u dzieci w wieku od 3 miesięcy do 3 lat należy do szczególnej grupy ryzyka. To właśnie wśród nich zachorowalność jest najczęstsza i najgroźniejsza w skutkach. Może zaowocować wystąpieniem licznych powikłań a nawet prowadzić do śmierci. Do najgroźniejszych powikłań pogrypowych należą: odwodnienie, drgawki gorączkowe u dzieci, zapalenie płuc czy oskrzeli, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie zatok i ucha oraz nasilenie wszystkich innych dotychczasowych chorób.

Przyczyny grypy

Zarówno rotawirusy, jak i inne wirusy, które mogą być przyczyną grypy żołądkowej wyjątkowo łatwo ulegają transmisji. Bezpośrednio wpływa to na fakt, że tak trudno się przed nimi uchronić. Czy jednak na pewno nie jest to możliwe? Znając przyczyny i drogi, jakimi wirusy atakują organizm człowieka możemy pamiętać o profilaktyce. Może nie jest ona skuteczna w 100%, lecz na pewno zmniejsza ryzyko zakażenia.

Grypa żołądkowa - zarażenie

• choroba rozprzestrzenia się droga kropelkową, szczególnie niebezpieczny jest więc kontakt z innym zakażonym, oraz przedmiotami, z którymi miał styczność,
• nieodpowiednia higiena osobista,
• brudne środowisko (np. przebywanie w pomieszczeniach nieprzewietrzonych),
• brak regularnej dezynfekcji sanitaratów w okresie jesienno-zimowym,
• picie wody, która nie jest do tego przeznaczona.

Grypa żołądkowa - leczenie

Niestety pomimo faktu, że rotawirusy wywołujące grypę żołądkową zostały odkryte około 40 lat temu, wciąż nie ma na nie swoistego leczenia przeciwwirusowego. Najczęściej jednak leczenie nie jest nawet potrzebne. Podstawowym zaleceniem podczas trwania choroby jest uzupełnianie płynów i elektrolitów, które człowiek traci podczas wymiotów i biegunki. Specjalne preparaty wieloelektrolitowe można kupić w aptece. Ponieważ nie są one jednak zbyt smaczne, wskazane jest picie przynajmniej zimnej wody niegazowanej. Należy pamiętać, że soki lub mleko mogą nasilić biegunkę. W przypadku towarzyszącej gorączki zaleca się leki przeciwgorączkowe. Dodatkowym zaleceniem leczniczym jest także pozostanie w łóżku oraz odizolowanie się od innych zdrowych osób.

Pamiętajmy by nie bagatelizować pozornie niebezpieczniej grypy żołądkowej!


Bibliografia

Mrukowicz JZ, Krobicka B, Duplaga M, et al. Epidemiology and impact of rotavirus diarrhoea in Poland. Acta Paediatr 1999; 426 (Suppl.): 53-60
Kołakowska T, Czerwionka-Szaflarska M. Rotawirusy w ostrych zespołach biegunkowych u niemowląt i małych dzieci. Wiad Lek 1993; 46: 274-8
Dziechciarz P, Wernik T, Zalewski T. Wewnątrzoddziałowe zakażenia rotawirusami. Pediatr Pol 1997; 72: 499-502
Czerwionka-Szaflarska M, Műller L. Analiza obrazu klinicznego pozaszpitanych zakażeń rotawirusowych u hospitalizowanych niemowląt i małych dzieci. Ann Ac Med Bydg 2003; 17: 17-23